Een eeuw erfgoed, klaar om ontdekt te worden
Hoewel het Instituut Born-Bunge (IBB) een van de belangrijkste en meest historische neuropathologiecentra van Europa is, blijft buiten gespecialiseerde kringen relatief onbekend. Bijna honderd jaar na de oprichting heeft IBB een van Europa’s meest bijzondere biobanken opgebouwd, unieke diagnostische kennis ontwikkeld en een sleutelrol gespeeld in de vooruitgang van neurowetenschappelijk onderzoek. Toch, zo erkennen experts binnen het instituut, wordt dit potentieel nog niet volledig benut op internationaal vlak.
“Onze expertise in neuropathologie is uniek en van wereldniveau, maar wordt toch vaak onderschat,” zegt professor Jonathan Baets, specialist neuromusculaire aandoeningen bij IBB en de Universiteit Antwerpen, en diensthoofd neurologie aan het Universitair Ziekenhuis Antwerpen. “Onderzoekers die ons wel weten te vinden, zijn vaak verrast door de kwaliteit en omvang van onze collecties.”
Daarom zet IBB nu bewust in op meer zichtbaarheid, extra samenwerkingen en het aantrekken van partners die kunnen helpen om het maximale uit de data, expertise en stalen te halen.
Meer dan een biobank
Hoewel IBB vaak wordt gezien als een biobank, omschrijven de medewerkers het als veel meer dan dat: een broedplaats, een knooppunt, een brug tussen disciplines.
“Onze kracht ligt in onze rol als centrale puzzelstuk in neurowetenschappelijk onderzoek,” legt coördinator Bart De Vil uit. “IBB heeft drie eigen onderzoekspijlers, maar we helpen ook andere projecten op weg, zorgen dat ze sneller resultaat boeken en ondersteunen ze waar nodig. We bieden stalen, data, en diagnostische en neuropathologische expertise aan waarmee wetenschappelijke doorbraken mogelijk worden.”
We werken mee aan lopend onderzoek door onderzoekers toegang te geven tot zorgvuldig bewaarde en volledig gedocumenteerde hersenstalen van hoge kwaliteit. In samenwerking met neurologen en neurochirurgen in binnen- en buitenland onderzoekt IBB hersenweefsel dat bij epilepsie- en Parkinsonoperaties wordt verwijderd — soms zelfs onmiddellijk tijdens de ingreep — om behandelingen te verfijnen en de zorg voor patiënten te verbeteren.
Ook hun biochemische en histochemische kennis zetten ze in voor de diagnose van Alzheimer en andere aandoeningen, meestal via hersenvocht, maar steeds vaker ook via bloed- of serumbiomarkers. Het instituut is bovendien de enige plek in België die gespecialiseerd diagnostisch onderzoek uitvoert voor de ziekte van Creutzfeldt-Jakob, een zeldzame maar snel voortschrijdende en dodelijke vorm van dementie.
De Vil: “Als referentiecentrum voor Creutzfeldt-Jakob hebben we al meer dan 15.000 hersenvochtstalen onderzocht op biomarkers van neurodegeneratie.”
Een blik naar buiten
Lange tijd werkte IBB vooral binnen een vaste, gesloten kring van partners, gesteund op interne expertise en institutionele financiering. De voorbije jaren is dat sterk veranderd.
“In 2019 werd onze biobank officieel geregistreerd volgens de nieuwe regelgeving, uiteraard nadat we hadden aangetoond aan alle kwaliteitsnormen te voldoen,” vertelt Baets. “Tot dan functioneerde IBB grotendeels als een privécollectie: van grote waarde, maar weinig bekend. Nu willen we actief laten weten dat we openstaan voor samenwerking met externe onderzoekers om nieuwe samenwerkingen en multidisciplinaire projecten op te starten.”
Qua zichtbaarheid is er nog terrein te winnen. “Zelfs binnen de academische en klinische wereld weten veel professionals nog niet wat IBB kan betekenen of welke samenwerkingen mogelijk zijn,” geeft De Vil toe. “Zelfs in het ziekenhuis hiernaast is niet iedereen op de hoogte van wat wij precies doen. We moeten IBB neerzetten als een sleutelspeler in het neurowetenschappelijk onderzoek, lokaal én internationaal.”
